پرش به محتوای اصلی
رکسان پارسیان، همپای صنعت ایران
| طراحی، تولید و اجرای سیستم‌های هیدرولیک
شیرهای هیدرولیک

شیر فشارشکن هیدرولیک (ریلیف ولو): انواع، تنظیم فشار و عیب‌یابی

شیر فشارشکن (ریلیف ولو) حداکثر فشار مدار هیدرولیک را محدود می‌کند و از پمپ و قطعات محافظت می‌کند. در این راهنما انواع، کدخوانی، تنظیم و عیب‌یابی آن را توضیح می‌دهیم.

نوشتهٔ تیم فنی رکسان پارسیانبه‌روزرسانی: ۱۹ مهر ۱۴۰۵۵ دقیقه مطالعه
ریلیف ولو (Relief valve) یا شیر فشارشکن هیدرولیک، شیری است که حداکثر فشار مدار را محدود می‌کند. وقتی فشار به عدد تنظیم‌شده برسد، شیر باز می‌شود و روغن اضافه را به مخزن برمی‌گرداند تا پمپ، شلنگ‌ها، جک‌ها و شیرها آسیب نبینند.

هر مدار هیدرولیک دست‌کم یک شیر فشارشکن دارد که معمولاً بلافاصله بعد از پمپ نصب می‌شود. در مدارهای پیچیده‌تر، فشارشکن‌های دیگری هم برای محدود کردن فشار یک شاخه، یک جک یا پورت‌های A و B یک شیر کنترل جهت به کار می‌روند. انتخاب و تنظیم درست این شیر، هم ایمنی مدار و هم دمای روغن و مصرف انرژی را تعیین می‌کند.

ریلیف ولو چگونه کار می‌کند؟

در ساده‌ترین شکل، یک ساچمه یا پاپت با نیروی فنر روی نشیمنگاه فشرده می‌شود. تا وقتی نیروی فشار روغن از نیروی فنر کمتر است، شیر بسته می‌ماند. وقتی فشار به حد تنظیم برسد، پاپت از نشیمنگاه بلند می‌شود و مسیر روغن به مخزن باز می‌شود. با سفت یا شل کردن پیچ تنظیم، نیروی فنر و در نتیجه فشار باز شدن شیر تغییر می‌کند.

انواع شیر فشارشکن

نوع ویژگی کاربرد
فرمان مستقیم ساده و سریع؛ با افزایش دبی، فشار بیشتری از نقطهٔ شروع باز شدن بالا می‌رود دبی‌های کم تا متوسط، حفاظت شاخه‌ها و ضربه‌گیری
پایلوتی (دومرحله‌ای) یک شیر کوچک پایلوت، اسپول یا پاپت اصلی را فرمان می‌دهد؛ منحنی فشار صاف‌تر در دبی زیاد شیر اصلی بعد از پمپ در یونیت‌ها و پرس‌ها
پایلوتی با شیر برقی با برق‌دار شدن یا قطع شیر برقی کوچک، پمپ بی‌بار به مخزن تخلیه می‌شود راه‌اندازی بدون بار و کاهش گرمای روغن در زمان توقف
مدولار (ساندویچی) بین شیر کنترل جهت و صفحهٔ نصب قرار می‌گیرد محدود کردن فشار پورت‌های A یا B یک عملگر
کارتریجی داخل حفرهٔ بلوک منیفولد پیچ می‌شود مدارهای فشرده و منیفولدهای اختصاصی

کدخوانی شیرهای فشارشکن رکسروت

در شیرهای فشارشکن مستقیم رکسروت مثل DBDS 10 K1X/200، حروف DBD نوع شیر، S نوع المان تنظیم، عدد ۱۰ سایز، حرف بعدی نوع نصب (K کارتریجی، G اتصال رزوه‌ای خطی، P صفحه‌ای)، 1X سری طراحی و عدد بعد از خط مورب، پلهٔ فشار یعنی حداکثر محدودهٔ تنظیم به بار است (مثل ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰ یا ۳۱۵).

شیرهای پایلوتی رکسروت با DB شروع می‌شوند (مثل DB30) و نوع دارای شیر برقی تخلیه با DBW مشخص می‌شود. شیر مدولار Z2DB بین شیر کنترل جهت و صفحهٔ نصب بسته می‌شود. برای خرید، کد کامل پلاک و شمارهٔ متریال R9 را اعلام کنید.

پلهٔ فشار را چطور انتخاب کنیم؟

پله‌ای را انتخاب کنید که کمی بالاتر از فشار تنظیم مدار باشد. اگر برای مداری که روی ۸۰ بار تنظیم می‌شود شیر با پلهٔ ۳۱۵ بار انتخاب شود، هر چرخش پیچ تنظیم فشار را زیاد تغییر می‌دهد و تنظیم دقیق سخت می‌شود. در مقابل، پلهٔ پایین‌تر از نیاز، اصلاً به فشار لازم نمی‌رسد.

روش درست تنظیم فشار ریلیف ولو

  1. پیش از روشن کردن پمپ، پیچ تنظیم را تا حد امکان شل کنید تا شیر در فشار کم باز شود.
  2. یک گیج فشار سالم با محدودهٔ مناسب نزدیک خروجی پمپ نصب کنید.
  3. پمپ را روشن کنید و مسیر عملگر را ببندید (مثلاً جک را به انتهای کورس ببرید) تا همهٔ دبی از ریلیف عبور کند.
  4. پیچ را به‌آرامی سفت کنید تا گیج فشار هدف را نشان دهد، سپس مهرهٔ قفل را ببندید.
  5. تنظیم نهایی را وقتی روغن به دمای کاری رسیده انجام دهید و پس از چند سیکل دوباره کنترل کنید.
فشار ریلیف هرگز نباید از فشار مجاز ضعیف‌ترین قطعهٔ مدار (پمپ، شلنگ، جک یا شیر) بیشتر شود. در مدارهای دارای پمپ دبی متغیر با کنترل فشار، ریلیف معمولاً کمی بالاتر از تنظیم کمپانساتور پمپ قرار می‌گیرد تا فقط نقش ایمنی داشته باشد.

عیب‌یابی شیر فشارشکن

نشانه علت‌های رایج
فشار بالا نمی‌رود ذرات آلودگی روی نشیمنگاه، گیر کردن پاپت یا اسپول در حالت باز، شکستن فنر، گرفتگی اوریفیس پایلوت، باز ماندن مسیر تخلیهٔ پایلوت یا برق‌دار بودن شیر برقی تخلیه
نوسان یا لرزش فشار هوا در روغن، سایش نشیمنگاه، پلهٔ فشار نامناسب یا تنظیم در نزدیکی فشار کاری
داغ شدن روغن عبور مداوم روغن از ریلیف؛ نبود مدار تخلیهٔ بی‌بار یا تنظیم ریلیف پایین‌تر از فشار کاری
صدای سوت یا جیغ جریان زیاد از شیر با افت فشار بالا، نشیمنگاه آسیب‌دیده یا کاویتاسیون

بیشتر خرابی‌های ریلیف ولو از آلودگی روغن شروع می‌شود؛ تعویض به‌موقع المنت فیلتر و تمیزی روغن عمر این شیر را چند برابر می‌کند. برای آشنایی با خانواده‌های دیگر، راهنمای انواع شیرهای هیدرولیک را بخوانید.

ریلیف ولو، شیر کاهنده و شیر ترتیبی چه فرقی دارند؟

  • ریلیف ولو: فشار ورودی خود را محدود می‌کند و روغن اضافه را به مخزن می‌فرستد.
  • شیر کاهنده فشار: فشار خروجی خود را پایین‌تر از فشار اصلی مدار ثابت نگه می‌دارد؛ مثلاً برای مدار گیره.
  • شیر ترتیبی: وقتی فشار به عدد تنظیم رسید، مسیر را برای حرکت بعدی باز می‌کند و روغن را به مخزن نمی‌فرستد.

خرید شیر فشارشکن

برای خرید یا جایگزینی، کد کامل پلاک، پلهٔ فشار، نوع نصب (کارتریجی، خطی، صفحه‌ای یا مدولار) و سایز را اعلام کنید. شیرهای فشارشکن رکسروت، آتوس و هایدک را با مشخصات فنی در فروشگاه رکسان، بخش شیر فشارشکن ببینید یا برای تأمین قطعات رکسروت استعلام کنید.

پرسش‌های متداول

ریلیف ولو همان شیر اطمینان است؟

بله. در هیدرولیک، ریلیف ولو، شیر فشارشکن و شیر اطمینان به یک شیر گفته می‌شود که حداکثر فشار مدار را محدود می‌کند.

چرا بعد از تعویض پمپ، فشار مدار بالا نمی‌رود؟

اگر پمپ سالم است، ریلیف را بررسی کنید: ممکن است ذرات حاصل از خرابی قبلی پمپ روی نشیمنگاه شیر نشسته باشد یا شیر برقی تخلیهٔ آن برق‌دار باشد.

ریلیف مستقیم بهتر است یا پایلوتی؟

برای دبی‌های کم و پاسخ سریع، نوع مستقیم کافی و ساده است. برای شیر اصلی بعد از پمپ در دبی‌های زیاد، نوع پایلوتی فشار را پایدارتر نگه می‌دارد و امکان تخلیهٔ بی‌بار با شیر برقی را هم دارد.

خرید آنلاین از فروشگاه رکسان

مدل‌ها را با کد فنی، مشخصات و قیمت در فروشگاه رکسان پارسیان ببینید و استعلام بگیرید: