پرش به محتوای اصلی
رکسان پارسیان، همپای صنعت ایران
| طراحی، تولید و اجرای سیستم‌های هیدرولیک
جک و سیلندر هیدرولیک

کاسه نمد و آب‌بند جک هیدرولیک: انواع، جنس و زمان تعویض

هر جک هیدرولیک چند آب‌بند با کار متفاوت دارد: آب‌بند میله، آب‌بند پیستون، گردگیر، رینگ راهنما و اورینگ. این راهنما انواع، جنس مناسب هر شرایط، روش اندازه‌گیری برای سفارش و زمان تعویض را توضیح می‌دهد.

نوشتهٔ تیم فنی رکسان پارسیانبه‌روزرسانی: ۲۰ آبان ۱۴۰۵۷ دقیقه مطالعه
کاسه نمد جک هیدرولیک نامی است که در بازار به آب‌بندهای جک (پکینگ) می‌گویند: قطعه‌های حلقوی از پلی‌اورتان، لاستیک یا تفلون که روغن را داخل سیلندر و بین دو سمت پیستون نگه می‌دارند و نمی‌گذارند گرد و خاک وارد جک شود.

یک جک هیدرولیک فقط یک آب‌بند ندارد. چند قطعه با کار متفاوت کنار هم می‌نشینند و اگر یکی درست انتخاب نشود، بقیه هم زود خراب می‌شوند. در این راهنما می‌بینید هر آب‌بند کجاست و چه می‌کند، چه جنسی برای چه شرایطی مناسب است، برای سفارش چه چیزی را باید اندازه گرفت و چه زمانی باید کیت را عوض کرد.

کاسه‌نمد، پکینگ یا آب‌بند؟

در زبان فنی، کاسه‌نمد به آب‌بند محورهای چرخان گفته می‌شود؛ مثل آب‌بند شفت پمپ و هیدروموتور. آب‌بند جک، که حرکت آن رفت‌وبرگشتی است، پکینگ یا آب‌بند هیدرولیک نام دارد. در بازار ایران هر دو را کاسه‌نمد می‌گویند. هنگام سفارش بهتر است به‌جای نام، محل نصب (میله یا پیستون) و ابعاد را بگویید تا قطعهٔ اشتباه نرسد.

انواع آب‌بند در جک هیدرولیک

قطعه محل نصب کار
آب‌بند میله (پکینگ میله) گلند یا سرسیلندر جلوگیری از خروج روغن از کنار میله؛ مهم‌ترین آب‌بند از نظر نشتی بیرونی
آب‌بند بافر گلند، پیش از آب‌بند میله گرفتن ضربه‌های فشار در جک‌های سنگین تا آب‌بند میله کمتر فشار ببیند
گردگیر (وایپر) لبهٔ بیرونی گلند پاک کردن گرد و خاک و آب از روی میله هنگام برگشت
آب‌بند پیستون روی پیستون جدا کردن دو سمت پیستون؛ خرابی آن نشتی داخلی و پایین رفتن جک زیر بار می‌دهد
رینگ راهنما (نوار سایشی) روی پیستون و داخل گلند تحمل بار جانبی و جلوگیری از تماس فلز با فلز؛ آب‌بندی نمی‌کند
اورینگ و رینگ پشتیبان بین لوله و درپوش، زیر گلند و زیر پیستون آب‌بندی ثابت؛ رینگ پشتیبان جلوی بیرون‌زدن اورینگ را در فشار بالا می‌گیرد

آب‌بند یک‌طرفه و دوطرفه

آب‌بند لبه‌دار با مقطع U فقط از یک سمت فشار را نگه می‌دارد. فشار روغن لبه‌ها را باز می‌کند و به میله یا لوله می‌چسباند. آب‌بند میله معمولاً از همین نوع است. پیستون جک دوکاره از هر دو سمت فشار می‌گیرد؛ پس یا دو آب‌بند U پشت‌به‌پشت می‌خواهد یا یک آب‌بند دوطرفه. نوع رایج دوطرفه، حلقهٔ تفلونی است که یک اورینگ از زیر آن را به لوله فشار می‌دهد. در پیستون‌های سنگین از آب‌بند فشرده با رینگ‌های پشتیبان و راهنمای سرخود استفاده می‌شود.

چرا رینگ راهنما مهم است؟

آب‌بند برای تحمل بار جانبی ساخته نشده است. اگر رینگ راهنما ساییده شود، میله و پیستون از مرکز خارج می‌شوند، آب‌بند یک‌طرفه ساییده می‌شود و فلز به فلز می‌خورد. برای همین در هر تعمیر، رینگ‌های راهنما هم همراه آب‌بندها عوض می‌شوند.

جنس آب‌بند جک هیدرولیک

جنس را روغن، دما، فشار و سرعت تعیین می‌کند. بازهٔ دما در جدول حدودی است و به ترکیب هر سازنده بستگی دارد؛ عدد دقیق را از کاتالوگ همان آب‌بند بخوانید.

جنس دمای کاری حدودی نقطهٔ قوت محدودیت
پلی‌اورتان (PU) حدود منفی ۳۰ تا ۱۰۰ درجهٔ سلسیوس مقاومت زیاد به سایش و فشار؛ رایج‌ترین جنس آب‌بند میله و گردگیر در آب داغ و سیال‌های پایه‌آب، مگر با ترکیب مخصوص، زود خراب می‌شود
لاستیک نیتریل (NBR) حدود منفی ۳۰ تا ۱۰۰ درجهٔ سلسیوس سازگار با روغن معدنی؛ جنس معمول اورینگ‌ها مقاومت کمتر به سایش و دمای بالا
وایتون (FKM) حدود منفی ۲۰ تا ۲۰۰ درجهٔ سلسیوس دمای بالا و بسیاری از سیال‌های شیمیایی گران‌تر؛ در سرمای زیاد سفت می‌شود
تفلون پرشده (PTFE با برنز، کربن یا الیاف شیشه) به اورینگ زیر آن بستگی دارد اصطکاک کم، حرکت نرم در سرعت کم و زیاد کشسان نیست؛ نصب آن ابزار و دقت می‌خواهد
با روغن‌های نسوز و سیال‌های خاص، جنس آب‌بند را حتماً با نوع سیال تطبیق دهید. برای نمونه، لاستیک EPDM که برای برخی سیال‌های نسوز به کار می‌رود، در روغن معدنی باد می‌کند و نباید با آن استفاده شود. دربارهٔ انواع روغن، راهنمای انتخاب روغن هیدرولیک را ببینید.

اندازه‌گیری و سفارش کاسه نمد جک

آب‌بند کهنه ساییده و تغییر شکل داده است؛ پس اندازهٔ آن قابل اعتماد نیست. محل نشستن آب‌بند (شیار) را اندازه بگیرید:

  • آب‌بند میله: قطر میله، قطر کف شیار در گلند و پهنای شیار
  • آب‌بند پیستون: قطر داخلی لوله، قطر کف شیار روی پیستون و پهنای شیار
  • گردگیر و رینگ راهنما: قطر، پهنا و ضخامت؛ در رینگ راهنما محل برش را هم یادداشت کنید
  • اورینگ‌ها: قطر داخلی و قطر مقطع

اگر روی آب‌بند کهنه کد یا نام سازنده خوانده می‌شود، آن را هم بدهید. فشار کاری، نوع روغن، دما و سرعت حرکت جک برای انتخاب جنس لازم است.

ابعاد شیار در جک‌های استاندارد از استانداردهای ISO پیروی می‌کند: ISO 5597 برای شیار آب‌بند میله و پیستون، ISO 7425 برای آب‌بندهای تفلونی با اورینگ، ISO 6195 برای گردگیر و ISO 3601 برای اورینگ. برای همین آب‌بند جک‌های ساخته‌شده طبق ISO 6020 و ISO 6022 را می‌توان از چند سازنده تهیه کرد. در جک‌های غیراستاندارد یا قدیمی، گاهی باید آب‌بند را با اندازهٔ خاص تراشید.

چه زمانی آب‌بند جک را عوض کنیم؟

آب‌بند جک عمر ثابتی ندارد. عمر آن به تعداد سیکل، تمیزی روغن، دما و سلامت سطح میله بستگی دارد. این نشانه‌ها یعنی زمان تعویض رسیده است:

  • چکه کردن روغن از کنار میله یا جمع شدن روغن روی گردگیر
  • پایین رفتن جک زیر بار یا کم شدن نیرو، وقتی شیر کنترل سالم است
  • حرکت بریده‌بریده یا صدای ساییدن در سرعت کم
  • هر بار که جک برای تعمیر باز می‌شود؛ آب‌بندِ بازشده را دوباره نبندید

همیشه کیت کامل را عوض کنید، نه فقط قطعه‌ای که نشتی داده است. روش تشخیص نشتی داخلی و بیرونی و مراحل تعمیر در راهنمای علت نشتی جک هیدرولیک آمده است.

آب‌بند کهنه چه می‌گوید؟

ظاهر آب‌بند علت محتمل
لبهٔ جویده‌شده در سمت کم‌فشار بیرون‌زدگی در اثر ضربهٔ فشار یا لقی زیاد بین قطعات
سفت و ترک‌خورده دمای زیاد روغن
نرم و بادکرده ناسازگاری جنس آب‌بند با روغن
سایش فقط در یک سمت بار جانبی یا رینگ راهنمای ساییده
خط‌های طولی روی لبه آلودگی روغن یا خراش میله و لوله
سوختگی و سیاه شدن لبه هوای حبس‌شده در روغن

اگر علت برطرف نشود، کیت نو هم همان‌طور خراب می‌شود.

نکات نصب و نگهداری آب‌بند

  • لبه‌های تیز شیار، رزوه و پورت را پیش از نصب بپوشانید یا پخ بزنید تا لبهٔ آب‌بند بریده نشود.
  • آب‌بند و مسیر نصب را با همان روغن سیستم چرب کنید.
  • جهت آب‌بند لبه‌دار مهم است: دهانهٔ U رو به سمت فشار قرار می‌گیرد.
  • آب‌بند تفلونی پس از نصب باید با ابزار به اندازهٔ اصلی برگردانده شود.
  • سطح میله و لوله را بررسی کنید. آب‌بند روی سطح خراشیده دوام ندارد و سطح باید طبق توصیهٔ سازندهٔ آب‌بند پرداخت شده باشد.
  • آب‌بند یدکی را دور از نور خورشید، گرما و تجهیزات برقی که اُزن تولید می‌کنند نگه دارید و آن را تا نکنید و آویزان نکنید.

اگر میله یا لوله آسیب دیده باشد، تعویض آب‌بند کافی نیست. رکسان پارسیان تعمیر و بازسازی جک هیدرولیک و ساخت جک هیدرولیک سفارشی را انجام می‌دهد. نیرو و ابعاد جک نو را می‌توانید با راهنمای محاسبه جک هیدرولیک برآورد کنید.

پرسش‌های متداول

فرق کاسه نمد و پکینگ جک هیدرولیک چیست؟

کاسه‌نمد در اصل آب‌بند محور چرخان است، مثل شفت پمپ. پکینگ آب‌بند حرکت رفت‌وبرگشتی جک است. در بازار هر دو را کاسه‌نمد می‌گویند؛ برای سفارش درست، محل نصب و ابعاد شیار را بدهید.

کاسه نمد جک هیدرولیک هر چند وقت باید عوض شود؟

زمان ثابتی ندارد. به تعداد سیکل، تمیزی روغن، دما و سلامت میله بستگی دارد. با دیدن نشتی، پایین رفتن جک زیر بار یا حرکت بریده‌بریده، و در هر بار باز کردن جک، کیت کامل را عوض کنید.

آیا می‌توان فقط آب‌بند خراب را عوض کرد؟

توصیه نمی‌شود. وقتی جک باز می‌شود، آب‌بندهای دیگر هم هنگام درآوردن آسیب می‌بینند و عمرشان نزدیک به هم است. تعویض کیت کامل همراه رینگ‌های راهنما از باز کردن دوبارهٔ جک جلوگیری می‌کند.

برای آب‌بند جک، پلی‌اورتان بهتر است یا لاستیک؟

برای آب‌بند میله و گردگیر در روغن معدنی، پلی‌اورتان به‌خاطر مقاومت به سایش و فشار رایج‌تر است. اورینگ‌ها معمولاً از NBR هستند. در دمای بالا یا با سیال‌های خاص، وایتون یا تفلون انتخاب می‌شود.

برای سفارش کیت آب‌بندی جک چه اطلاعاتی لازم است؟

قطر میله و قطر داخلی لوله، ابعاد شیار هر آب‌بند، کد روی آب‌بندهای کهنه در صورت خوانا بودن، فشار کاری، نوع روغن و دمای کار. عکس از آب‌بندها و گلند هم کمک می‌کند.

پرسش‌ها و نظرهای شما

هنوز نظری ثبت نشده است. اگر دربارهٔ این موضوع پرسش یا تجربه‌ای دارید، بنویسید تا کارشناسان رکسان پاسخ دهند.

نظر یا پرسش خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می‌شوند. ایمیل شما نمایش داده نمی‌شود و فقط برای اطلاع از پاسخ به کار می‌رود.